Ślemię to poziomy, stały element konstrukcji okna, który dzieli jego ramę na część górną i dolną. Najłatwiej zauważyć je w wysokich oknach podzielonych na dwa rzędy kwater - ślemię przebiega wtedy poziomo pomiędzy nimi. Nie należy mylić go ze słupkiem okiennym, który dzieli okno pionowo, ani ze szprosem, którego funkcja i położenie są inne.
Ślemię - co to jest?
Ślemię jest poziomym elementem centralnym ramy okiennej, który dzieli okno na kwatery znajdujące się jedna nad drugą. Jest elementem stałym i pozostaje w otworze także po otwarciu skrzydeł.
Jeżeli okno jest wysokie i jego górna część została oddzielona od dolnej wyraźną poziomą belką, bardzo prawdopodobne, że patrzymy właśnie na ślemię.
W zależności od konstrukcji ponad ślemieniem może znajdować się niewielkie skrzydło otwierane, uchylne albo stałe przeszklenie. Dolna część okna może natomiast składać się z jednego lub kilku większych skrzydeł.
Ślemię należy do ramy okna, a nie do samej szyby. Jest więc elementem konstrukcyjnym podziału całego otworu okiennego.
Gdzie znajduje się ślemię w oknie?
Położenie ślemienia najlepiej wyjaśnia sama geometria okna. Słupek dzieli je na części ustawione obok siebie, natomiast ślemię wprowadza podział na części znajdujące się jedna nad drugą.
W typowym wysokim oknie ślemię może przebiegać na wysokości górnej krawędzi głównych skrzydeł. Powyżej powstaje wówczas osobna górna kwatera, dawniej często stosowana w wysokich oknach kamienic i budynków reprezentacyjnych.
Poziom ślemienia nie musi znajdować się dokładnie w połowie wysokości okna. Jego położenie wynika z projektu, proporcji elewacji i sposobu podziału stolarki.
Ślemię, słupek i szpros - czym się różnią?
Te trzy elementy mogą wyglądać podobnie, ponieważ wszystkie uczestniczą w podziale powierzchni okna. Różnią się jednak położeniem i funkcją.
| Element | Jak przebiega? | Co dzieli? |
|---|---|---|
| Ślemię | Poziomo przez ramę okna | Okno na część górną i dolną |
| Słupek okienny | Pionowo przez ramę | Okno na kwatery znajdujące się obok siebie |
| Szpros | Pionowo lub poziomo w obrębie skrzydła | Powierzchnię przeszklenia na mniejsze pola |
Najprostsza zasada jest więc taka: słupek tworzy główny podział pionowy, ślemię - poziomy, a szpros dzieli mniejsze pola przeszklenia.
Różnica jest szczególnie widoczna po otwarciu skrzydeł. Ślemię jako stały element ramy pozostaje na swoim miejscu.
Po co stosuje się ślemię?
Ślemię pozwala podzielić wysokie okno na kilka niezależnych kwater. Dzięki temu nie trzeba wykonywać jednego bardzo wysokiego skrzydła obejmującego cały otwór.
Takie rozwiązanie może mieć znaczenie konstrukcyjne, użytkowe i kompozycyjne. Poszczególne części okna mogą mieć różny sposób otwierania albo pełnić inne funkcje.
Przykładowo dolne skrzydła mogą być przeznaczone do codziennego otwierania, natomiast górna część może tworzyć mniejsze naświetle. W innym rozwiązaniu górna kwatera pozostaje nieotwierana.
Poziomy podział wpływa również na proporcje stolarki. W wysokich wnętrzach odpowiednio umieszczone ślemię może sprawić, że okno lepiej odpowiada rytmowi elewacji oraz podziałom architektonicznym pomieszczenia.
Ślemię w starych oknach
Termin szczególnie dobrze pasuje do tradycyjnej stolarki drewnianej. W wysokich oknach kamienic, pałaców i starszych budynków często można zauważyć wyraźny poziomy podział oddzielający górne kwatery od głównych skrzydeł.
W takich oknach ślemię jest częścią całej kompozycji stolarki. Jego wysokość współgra z pionowymi słupkami, wielkością szyb, szprosami oraz proporcjami otworu.
Ma to znaczenie podczas renowacji. Zmiana położenia ślemienia albo zastąpienie dawnego układu jednym dużym przeszkleniem może wyraźnie zmienić wygląd całego okna, nawet jeśli jego zewnętrzne wymiary pozostaną identyczne.
Właśnie dlatego w zabytkowej stolarce istotny jest nie tylko materiał ramy, ale również zachowanie charakterystycznych podziałów.
Czy ślemię występuje we współczesnych oknach?
Tak. Ślemię nie jest wyłącznie historycznym terminem. Współczesna stolarka również może mieć stały poziomy element dzielący ramę na górną i dolną część.
Rozwiązanie pojawia się między innymi w wysokich oknach, drzwiach balkonowych z górną kwaterą, przeszkleniach nawiązujących do tradycyjnych podziałów oraz konstrukcjach, w których poszczególne części mają działać niezależnie.
W nowoczesnym oknie ślemię może być wykonane z tego samego profilu i materiału co pozostała część ramy, dlatego dla osoby nieznającej terminologii wygląda po prostu jak pozioma poprzeczka.
To właśnie określenie "pozioma poprzeczka dzieląca ramę okna" jest najprostszym sposobem zapamiętania, czym jest ślemię. Jeśli element dzieli całe okno na górny i dolny rząd kwater i pozostaje nieruchomy po otwarciu skrzydeł, mamy do czynienia ze ślemieniem.